وتار
ھاوڕێکەی مام جەلال و کورد دەچێتەوە کۆشکی سپی…
ئازاد ئیبراهیم
ھاوڕێکەی مام جەلال و کورد دەچێتەوە کۆشکی سپی ئایا لەسەر بەڵێنەکەی ٢٠٠٩یە؟

جۆ بایدن کە یەکێکە لە نزیکەکانی مام جەلال و کورد، لە چەندان دیداردا لەگەڵ سەرۆک مام جەلال، جۆ بایدن نەیشاردۆتەوە کە پێویستە پرسی کورد چارەسەربکرێت.

لە ساڵی ٢٠١٢شدا کاتێک سەرۆک مام جەلال باری تەندروستی تێکدەچێت و دەگەیەنرێت بە نەخۆشخانە، ھێشتا «جۆ بایدن» جێگری سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە، ئەو کات نامەیەکی دڵتەنگی و غەمباریی بۆ مام جەلال دەنێرێت و بەم تێبیینیە دەست پێدەکات: «تکایە ھاوڕێی ئازیزم چاک ببەرەوە، ئێمە پێویستمان پێتە. نیشتمانەکەت پێویستی پێتە، تۆ پیاوێکی ژیریت»

ئەمڕۆ مام جەلال بەجەستە لەناوماندا نییە و جۆ بایدنیش وا دەچێتەوە کۆشکی سپی. بەپێی عورفی قانونی و سیاسی لە ئەمریکادا، دوای ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی، ھەر کاندیدێک براوەی ھەڵبژاردنەکان بێت، ئەوا بە نزیکەی دوو مانگ و نیو لە دوای راگەیاندنی ئەنجامی ھەڵبژاردنەکە دەبێتە سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و دەستبەکار دەبێت. ئێستا بەپێی ئەنجامی ھەڵبژاردنەکانی ئەمریکا، جۆ بایدن» کاندیدی براوەی دیموکراتەکان لە ٢٠/١/ ٢٠٢١ وەک ٤٦ھەمین سەرۆک لە مێژووی ئەمریکادا دەستبەکار دەبێت.

دەستبەکاربوونی جۆ بایدن وەک سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا چاوەڕوانی زۆری لێدەکرێت و وڵاتانی جیھان پێیانوایە ئیدارەکەی بایدن گەلێک جیاواز دەبێت لە چوار ساڵی رابردووی ئیدارەکەی دۆناڵد ترەمپ، چونکە یەکەمیان نوێنەری دیموکراتەکان و دووەمیشیان نوێنەری کۆمارییەکان بوو، ئەم دوو سیاسەتە ئەمریکاییەش بەدرێژایی مێژوو، ھەڵگری دوو دیدگای جیاواز بوون بۆ سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا و مامەڵەی ئەمریکا لەگەڵ پێشھات و رووداوەکاندا. ھاوکات لەگەڵ گەیشتنی «جۆ بایدن» بۆ کۆشکی سپی وەکو کەسی یەکەم، ئەوا وڵاتانی جیھانیش مافی سیاسیی خۆیانە بەدیدگای بەرژەوەندیی ھاوبەش لەم سەرۆکە نوێیە بڕوانن، وەک چۆن لە بەرامبەردا بایدنیش کە رووی سیاسیی ئەمریکا دەبێت و لە لوتکەی ھەرەمی دەسەڵاتەکەدا دەوەستێت بۆ چوار ساڵ یان زیاتر، ئەویش بەدیدی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا یاخود جەمسەربەندیی سیاسی و گۆڕانکارییەکان ئاراستەی سیاسەتی ئەمریکا دەکات.

یەکێک لەو ناوچە و میللەتانەی کە چاویان لە جۆ بایدن و ئیدارەکەیەتی، بەجۆرێک لە جۆرەکان لە ئەمریکا و سەرۆکە نوێیەکەیان نزیک بن، یان تەنانەت کاری سیاسی و بەرژەوەندیی ھاوبەشیشیان پێکەوە ھەبێت، کوردە.

وەک پێشتریش وتمان، جۆ بایدن یەکێکە لەو کەسایەتی و سیاسییە ئەمریکییانەی کە نامۆ نییە بە کورد و ئاشنایەتییەکی باشی بە دۆزی رەوای گەلی کورد ھەیە و پەیوەندییەکی پتەو و توندوتۆڵیشی لەگەڵ خودی سەرۆک مام جەلال ھەبووە. بەوپێیەی ساڵانێک وەک جێگری سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کۆشکی سپی کاری کردووە، زۆر پرسی لە یاداشتەکانیدا تۆمارکردووە و لە کات و ساتی دیکەدا لەبارەیەوە دواوە یاخود لینکی ئەو پرسانەی لەگەڵ کۆشکی سپی گرێداوە و خۆی وەک خەمخۆرێکی گەلانی جیھان و ماف و ئازادییەکانیان بینیووە و رێزی لە خەباتی ھەموو ئەو گەل و میللەتانەیش گرتووە کە لەژێر تەپوتۆزی سوپای داگیرکەراندا کەوتوونەتە پەلەقاژێی مەرگ.

لەگەڵ ئەوەی کورد لە رابردوودا «تەنھا چیاکانی بە ھاوڕێی خۆی زانیووە«، بەڵام جۆ بایدن بەتەنیشتی ئەم بڕوایەدا، دۆستێکی دیکەش بۆ کورد زیاد دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ دا وەک جێگری سەرۆکی ئەمریکا لە یەکێک لە پەیوەندییە تەلەفۆنییەکانیدا لەگەڵ سەرۆک مام جەلال – دا دەڵێت: «تەنیا چیاکان دۆستی کورد نین، بەڵکو ئەمریکای بەتوانا و بەھێزیش دۆستی کوردە«.

کوردستانی نوێ لە ژمارە ٤٩١٨ ی ر‌ۆژی ٩/ ٧/ ٢٠٠٩ لە بەشی سەرەوەی لاپەرەی یەکەمدا بەمانشێتێکی گەورە و بەناونیشانی (جێگری سەرۆکی ئەمریکا: «تەنیا چیاکان دۆستی کورد نین، بەڵکو ئەمریکای بەتوانا و بەھێزیش دۆستی کوردە)، ھەواڵەکەی بەمجۆرە بڵاوکردۆتەوە (لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا لەگەڵ مام جەلال سەرۆک کۆماری عیراق، رۆژی ٧/٧، جۆ بایدن جێگری سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند: تەنیا چیاکان دۆستی کورد نین، بەڵکو ئەمریکای بەتوانا و بەھێزیش دۆستی کوردە».

لەو پەیوەندییە تەلەفۆنییەدا، سەرۆک مام جەلال و جۆ بایدن تەئکیدیان لەسەر بایەخی پەیوەندییە ستراتیژییەکانی نێوان ئەمریکا و عیراق و پتەوکردنی ئەو پەیوەندییانە کردەوە.

ھەر لەو پەیوەندییە تەلەفۆنییەدا، جێگری سەرۆکی ئەمریکا ئەو قسەیەی بەبیر ھێنایەوە، کە چەند ساڵێک لەمەوبەر سەرۆک تاڵەبانی وتبووی، گەلی کوردستان بە تەنیا چیاکانی کوردستان دۆستیانن، لەوبارەیەوە جۆ بایدن بە ‌سەرۆک تاڵەبانی وت: من ئێستا بۆتانی دووپات دەکەمەوە کە تەنیا چیاکان دۆستی کورد نین، بەڵکو ئەمریکای بەتوانا و بەھێزیش دۆستانن).

ساڵی ٢٠٠٩ کە «جۆ بایدن» تەلەفۆن بۆ سەرۆک مام جەلال دەکات، ئەوکات جێگری باراک ئۆباما سەرۆکی پێشووتری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بووە و بێگومان دەسەڵاتی ئەوەی نەبووە بڕیاری گران و چارەنووسساز لەبارەی پرسی کوردەوە بدات، بەڵام ئیدی جۆ بایدن دەبێتە سەرۆکی ئەمریکا و دەسەڵاتی ئەوەی ھەیە ھەموو جۆرە بڕیارێک بدات لەبارەی پرسی کوردەوە لە ھەر چوار پارچەکەی کوردستاندا. لەو ماوەیەدا تائێستا، جۆ بایدن پرسی کوردی لە بیرنەکردووە و لە بانگەشەی ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی ئەمریکادا لەھەر کوێیەک جۆ بایدن پرسی داعشی بوروژاندایە، دەیوت: «دەبێت ئێمە کوردەکان لەبیر نەکەین کە ھاوکارێکی باشی ئەمریکا بوون لە تێکشکاندنی داعشدا»، بەڵام ئەوەی جێگای پرسیارە و دەکرێت تا ئەندازەیەک وەک دوو دڵی وەریبگرین ئەوەیە: سەرەڕای ئەوەی سەرۆک مام جەلال ژیانئاوایی کردووە و لێرەنییە، پەیوەندی تەلەفۆنی لەگەڵ جۆ بایدن بکات و پیرۆزبایی دەستبەکاربوونی لێبکات، ئەی ئایا جۆ بایدن لەسەر بەڵێنەکەی ٢٠٠٩ی خۆیەتی کە خۆی و کۆشکی سپی بە دۆستی دووەمی کورد بزانێت؟

ئەو زەمەنەی کە جۆ بایدن وەک جێگری سەرۆک لە کۆشکی سپی بوو لەگەڵ ئەمڕۆدا کە خودی بایدن سەرۆکە، مێژوویەکی زۆر کەوتۆتە ‌نێوانیانەوە کە ١٢ ساڵە، ئەگەر گریمانەیەک دابنرێت کە جۆ بایدن ئەم قسەیەی بیرنەچووەتەوە کە ئەمریکا بەدۆستی کورد دەزانێت، ئەوا ھێشتا بۆ کورد بەس نییە بە خۆشخەیاڵی و ھەمان دیدی ١٢ساڵ پێش ئێستاوە چاوەڕێی جۆ بایدن بکات تا پەیوەندیی بە سەرکردایەتی کوردەوە بکات و دۆستایەتی ئەمریکا بۆ کورد دووپات بکاتەوە.

کێشەی کورد لەزەمەنی جۆ بایدندا ئەوەیە کە لینکی پەیوەندییە سیاسییەکانی کورد بە دنیای دەرەوە و ئەمریکاوە بڕاوە و ئێستا کورد خاوەن ھەمان لینکی جاران نییە لەگەڵ ئەمریکا کە زەمەنێک ھەبوو لە سایەی دپلۆماسییەت و سیاسەتی حەکیمانەی مام جەلال دا ھەیبووە. بچڕانی ئەم لینکە لەوێوە دەستپێدەکات کە لەدوای ژیانئاوایی مام جەلال، کورد ماکینەی سیاسەتێک دەئاژوێت پێچەوانەیە بە سیاسەت و بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا.

رەنگە ئەمڕۆش کورد بتوانێت پەیوەندیی بۆ پیرۆزبایی لە سەرۆک بایدن بکات بەڵام رەنگە وەک سەردەمی سەرۆک مام جەلال نەبێت کە بەدەم پیرۆزباییەوە ئەو بیرەوەرییەشی بیربخاتەوە، بۆیە دەبێت بەرلەوەی گلەیی لە بایدن بکەین، کورد بۆخۆی سەرۆکێکی وای ھەبێت کە پیرۆزباییشی لێبکات و ئەو گفتەشی بیربھێنێتەوە.

لەم ئانوساتەدا کە جۆ بایدن دەگاتە کۆشکی سپی، کێشەی کورد ئەوەیە کە سەرکردایەتییەکەی ھەوڵبدات لەجیاتی ھەڵھێنانی ھەنگاوێکی نا مەدروسی وەک ریفراندۆم، ھانی ئەمریکا بدات کە راستگۆیانە لەخەمی دۆزینەوەی چارەسەرێکی واقعیدا بێت بۆ دۆزی کورد بە جۆرێک کە ئیحراجی بۆ خۆشی لەگەڵ وڵاتانی ھاوپەیمانی دروست نەکات کە دراوسێی عیراقن و مافی کوردیش لە ناوچەکە گەرەنتی بکات و ئەو دەستەواژە تەقلیدییانە تێپەڕێنێت کە لە سەدەی رابردووەوە سەبارەت بە کێشەی کورد دەوترێتەوە، بەڵام ئاخۆ بایدن ئەو تێگەشتنەی بۆ کورد ھەیە کە سەرەڕای رەتکردنەوەی نامەی ئەمریکا بۆ کورد سەبارەت بە پرسی ریفراندۆم، جارێکیتر ئەو چانسە دەداتەوە بەکورد تا بگەڕێتەوە ناو گەمە سیاسییە ھەرێمایەتی و جیھانییەکان و لە شانسی کورد یارییەکی قورس بکات؟

کارێکی قورس نییە بردنە پێشەوەی زیاتری پرسی کورد لە ‌ئیدارەکەی جۆ بایدن-دا، لەکاتێکدا پرسی کورد پێشتر لە کۆشکی سپیدا گەنگەشەکراوە و جۆ بایدن خۆی بە لایەنداری ئەو پرسە زانیووە و ویستوویەتی بۆچۆنێکی نزیک لە کوردی لەو شێوەیە دەستکاری بکات کە کورد بەس چیاکان دۆستی بن، کەواتە بۆ ئێستا ھەمان قورسی سێ بۆ چوار دەیە پێشتری نابێت تا ئەم پرسە لەگەڵ ئیدارە نوێیەکەی کۆشکی سپی باس بکرێت.

دەرکەوتنی جۆ بایدن لە کۆشکی سپی و فرە ناوھێنانی کورد لە وتارەکانیدا و پەیوەندیی پتەوی مێژوویی لەگەڵ سەرۆک مام جەلال و بەم دواییانەش پیشاندانی کورد وەک پاڵەوانی شەڕی داعش و ھاوکارێکی بەردەوامی ئەمریکا، لە بەرامبەردا دەستبەکاربوونی چەند کەسایەتیی و دپلۆماتکارێکی ئەمریکی نزیک لە کورد لە ئیدارەکەی بایدن دا، دەرفەتێکە و دەکرێت کورد بەگشتی سوود لەم ئیدارە نوێیە وەربگرێت، دەکرێت ئەوەی بە ھەڵەی سیاسی یاخود بە حیساب بۆ نەکردنی ئەمریکا لە ئیدارەی دۆناڵد ترامپدا کورد ئەنجامی دا وەک مەسەلەی «ڕیفراندۆم»و باری سیاسی کوردی لە عیراق و لای ئەمریکا لارکرد لەئیدارەکەی جۆ بایدندا ڕاست بکرێتەوە و لە مەنفەزی جیاواز و دەرگای جیاوازی پرسە ھەستیار و باوەکانی ناوچەکەوە کورد بچێتەوە کۆشکی سپی!

ئەم وتارە دەربڕی ڕاوبۆچونی نوسەر خۆیەتی و کوردسات نیوز لێی بەرپرس نیە
1/20/2021 3:24:37 PM
‌‌ بابەتەکانی تری نوسەر ...